De Cannabiswet van Zuid-Afrika laat telers uit de Khoi- en San-gemeenschappen buiten beschouwing

Het ontwerp stelt persoonlijke limieten vast, maar geen kader voor telers

De Wet inzake Cannabis voor privédoeleinden werd op 28 May 2024 door de president van Zuid-Afrika ondertekend, maar de ondertekening van de wet leverde niet onmiddellijk een volledig pakket uitvoeringsregels op. Volgens het bronrapport had de wet nog ondersteunende regelingen nodig, waardoor gewone volwassenen geen volledig duidelijk beeld hadden van wat het nieuwe kader voor privégebruik toestond.

Het Departement van Justitie en Constitutionele Ontwikkeling publiceerde op 2 February 2026 ontwerpregelingen. De openbare inspraak sloot op 5 March. Voor het eerst bevatte het ontwerp concrete cijfers voor privébezit en thuiskweek: maximaal 750 gram Cannabis en vijf planten per volwassene, op voorwaarde dat deze in een privéruimte worden gekweekt en bewaard.

Die limieten zijn belangrijk, maar ze beschrijven slechts één deel van het beleidsbeeld. Volgens het bronrapport was het ontwerp opgebouwd rond privégebruik door volwassenen en thuiskweek, terwijl de moeilijkere vragen over commerciële teelt, handel en traditionele teelt buiten de reikwijdte van de wet werden gelaten.

Een traject van zes jaar van de rechterlijke uitspraak naar ontwerpregelingen

De onduidelijke kanten van de wet houden verband met de manier waarop deze tot stand kwam. Volgens het bronrapport verplichtte de uitspraak van het Constitutioneel Hof uit 2018 het Parlement om de strafbaarstelling van privégebruik van Cannabis door volwassenen en thuiskweek aan te pakken. Het Parlement miste de oorspronkelijke deadline, kreeg uitstel en stelde uiteindelijk zes jaar na de uitspraak de wet op. De door Seedtiva beschreven volgorde is als volgt:

Die geschiedenis helpt verklaren waarom het onderdeel over privégebruik verder is gevorderd dan de commerciële en culturele vragen. De wet werd onder rechterlijke druk ontwikkeld om een specifiek constitutioneel probleem aan te pakken, en niet als één allesomvattend kader voor elk aspect van de teelt, handel en traditionele kennis rond Cannabis.

Commerciële teelt en traditionele erkenning blijven buiten de wet

Het standpunt van het Departement van Justitie is volgens Seedtiva dat commerciële teelt, aankoop, verkoop en de erkenning van traditionele telers buiten de Wet inzake Cannabis voor privédoeleinden vallen. Deze kwesties worden in plaats daarvan verwezen naar de departementen voor Handel, Landbouw en Volksgezondheid, elk met eigen prioriteiten, wetgevingsinstrument en tijdschema. De verdeling kan als volgt worden samengevat:

Dit leidt tot een duidelijke onevenwichtigheid in het kader dat de bron beschrijft. Een individuele volwassene met een privétuin krijgt voorgestelde numerieke limieten, terwijl een gemeenschap die erkenning zoekt voor langdurige teelt, geneeskundige toepassingen of plantenkennis geen overeenkomstige juridische categorie krijgt. Ook de commerciële sector blijft wachten op een afzonderlijk proces, in plaats van dat deze kwestie door de regelingen voor privégebruik wordt opgelost.

De geschiedenis van de Khoi en San gaat vooraf aan de moderne Cannabiswetgeving

Het bronrapport plaatst de erkenningskwestie in een veel langere geschiedenis. De teelt van Cannabis en handelsroutes door zuidelijk Afrika gaan eeuwen terug; de plant kwam via handel met Oost-Afrika en over de Indische Oceaan de regio binnen, lang voordat de Europese kolonisatie het landgebruik en de wetgeving in de Kaap ingrijpend veranderde. Cannabis staat lokaal bekend als dagga.

Een geschiedenis die voorafgaat aan moderne wetten

In het rapport worden Khoi- en San-gemeenschappen genoemd als enkele van de vroegst gedocumenteerde gebruikers van de plant op het subcontinent. Volgens de bron werd Cannabis onderdeel van het dagelijks en ceremonieel leven voordat er moderne wetgeving bestond. Die geschiedenis leidt er volgens de beschrijving van het ontwerp niet toe dat zij worden erkend als telers, genezers of kennisdragers.

Een kader voor privégebruik wordt uitgebreid, terwijl erkenning van traditionele telers uitblijft.

De lacune die in het rapport van Seedtiva wordt beschreven

Het gaat dus niet alleen om de vraag of een volwassene planten in een privéruimte mag houden. Het gaat er ook om of de mensen met de diepste historische band met de plant worden opgenomen in de beleidsstructuur die daarna volgt. De aangeleverde bron meldt in de ontwerpregelingen geen erkende categorie voor die rol.

Aan de erkenningskwestie is geen datum verbonden

De periode voor openbare inspraak is afgelopen, maar het voor dit artikel aangeleverde bronmateriaal zegt niet dat de ontwerpregelingen zijn afgerond. Het vermeldt evenmin een datum voor het afzonderlijke werk aan commerciële teelt, aankoop en verkoop of de erkenning van traditionele telers. Die afwezigheid is van belang omdat de regels voor privégebruik en de bredere beleidskwesties volgens afzonderlijke tijdschema’s vooruitgaan.

Wat onduidelijk blijft

Op basis van de beschikbare feiten omvatten de onopgeloste vragen:

• Wanneer, of via welk definitief proces, commerciële teelt wordt geregeld.
• Hoe aankoop en verkoop buiten het kader voor privégebruik zullen worden behandeld.
• Of traditionele telers uit de Khoi- en San-gemeenschappen een erkende juridische categorie krijgen.
• Of traditionele genezers en kennisdragers op het gebied van planten in een later kader worden erkend.
• Wanneer het afzonderlijke werk van de departementen regels zal opleveren waarop gemeenschappen en telers kunnen vertrouwen.

De bron beweert niet dat deze vragen elders zijn opgelost. Volgens de bron zijn ze overgedragen aan andere departementen, zonder dat daar een datum aan is verbonden. Op basis van de aangeleverde feiten is het daarom niet mogelijk te zeggen wanneer de lacune zal worden gedicht of welke vorm een eventuele latere erkenning zal aannemen.

Wat de lacune betekent voor lezers in Zuid-Afrika

Voor lezers van Zuid-Afrikaanse sociale clubs is het onderscheid tussen privégebruik, commerciële activiteiten en traditionele teelt belangrijk. De locaties die in deze gids staan vermeld, zijn privéclubs, geen openbare winkels of dispensaria, en ze zijn niet toegankelijk voor klanten die zomaar binnenlopen. Toegang is een privékwestie waarover elke club zelf beslist. Niets in de aangeleverde bron zegt dat de ontwerpregelingen een recht creëren om een club binnen te gaan, via een club toegang te krijgen of een privélocatie als openbare winkel te behandelen.

Ook het feit dat iemand zich in een bepaalde Zuid-Afrikaanse stad of regio bevindt, geeft geen toegang tot een privéclub. Bezoekers moeten de persoonlijke limieten uit het ontwerp niet lezen als een regel voor toegang door toeristen of als bewijs van een commercieel kanaal. De bron behandelt de voorgestelde grenzen voor volwassenen in privéruimtes en laat commerciële kwesties uitdrukkelijk buiten de reikwijdte van de wet.

Vragen die het ontwerp niet beantwoordt

Het resultaat is een kader met een duidelijk omschreven onderdeel voor privégebruik en een onduidelijker breder traject. Voor telers uit de Khoi- en San-gemeenschappen is het historische dossier dat de bron beschrijft duidelijk, maar de beleidsreactie blijft onvolledig. Zolang de betrokken departementen hun eigen procedures niet uiteenzetten, blijft de erkenningskwestie open.