Güney Afrika’nın Kenevir Yasası Khoi ve San Yetiştiricilerini Dışarıda Bırakıyor

Taslak, yetiştiricilik çerçevesi değil kişisel sınırlar getiriyor

Özel Kullanım Amaçlı Kenevir Yasası, Güney Afrika cumhurbaşkanı tarafından 28 May 2024 tarihinde imzalandı; ancak yasanın imzalanması, faaliyetlere ilişkin eksiksiz kurallar bütünü sağlamadı. Kaynak rapora göre Yasa hâlâ tamamlayıcı düzenlemelere ihtiyaç duyuyordu ve bu durum, sıradan yetişkinleri yeni özel kullanım çerçevesinin neye izin verdiği konusunda tamamen net bir açıklamadan yoksun bıraktı.

Adalet ve Anayasal Gelişim Bakanlığı, taslak düzenlemeleri 2 February 2026 tarihinde yayımladı. Kamuoyu görüşü süreci 5 March tarihinde sona erdi. Taslak ilk kez özel bulundurma ve evde yetiştirme için somut rakamlar sundu: kenevirin özel bir yerde yetiştirilip bulundurulması şartıyla 750 gram kenevir ve yetişkin başına beş bitkiye kadar.

Bu sınırlar önemli; ancak politika tablosunun yalnızca bir bölümünü açıklıyor. Kaynak rapor, taslağın yetişkinlerin özel kullanımı ve evde yetiştirme esas alınarak hazırlandığını, ticari yetiştiricilik, ticaret ve geleneksel yetiştiriciliğe ilişkin daha zor soruların ise Yasanın kapsamı dışında bırakıldığını belirtiyor.

Mahkeme kararından taslak düzenlemelere altı yıllık süreç

Yasanın belirsiz kalan noktaları, ortaya çıkış biçimiyle bağlantılı. Kaynak rapora göre Anayasa Mahkemesi’nin 2018 tarihli kararı, Parlamento’nun yetişkinlerin özel kenevir kullanımının ve evde yetiştirmenin suç sayılması konusunu ele almasını gerektiriyordu. Parlamento ilk süreyi kaçırdı, uzatmalar aldı ve sonunda karardan altı yıl sonra Yasayı hazırladı. Seedtiva’nın aktardığı kronoloji şöyle:

Bu tarihçe, özel kullanım boyutunun ticari ve kültürel sorulara kıyasla neden daha fazla ilerlediğini açıklamaya yardımcı oluyor. Yasa, kenevir yetiştiriciliği, ticareti ve geleneksel bilgilerin her yönü için tek ve kapsamlı bir çerçeve olarak değil, belirli bir anayasal sorunu çözmeye yönelik yargısal baskı altında geliştirildi.

Ticari yetiştiricilik ve geleneksel tanınma Yasanın dışında kalıyor

Seedtiva’nın aktardığı üzere Adalet Bakanlığı’nın tutumu, ticari yetiştiricilik, satın alma, satış ve geleneksel yetiştiricilerin tanınmasının Özel Kullanım Amaçlı Kenevir Yasası’nın dışında kaldığı yönünde. Bu konular bunun yerine, her birinin kendi öncelikleri, yasama aracı ve takvimi bulunan Ticaret, Tarım ve Sağlık Bakanlıklarına yönlendiriliyor. Ayrım şu şekilde özetlenebilir:

Bu durum, kaynağın tarif ettiği çerçevede açık bir dengesizlik yaratıyor. Özel bahçesi olan yetişkin bir kişiye önerilen sayısal sınırlar verilirken, uzun süredir devam eden yetiştiricilik, şifa uygulamaları veya bitki bilgisi nedeniyle tanınma arayan bir topluluğa buna karşılık gelen bir yasal kategori sunulmuyor. Ticari alan da özel kullanım düzenlemeleriyle çözüme kavuşturulmak yerine ayrı bir süreci beklemeye bırakılıyor.

Khoi ve San tarihi, modern kenevir yasalarından daha eski

Kaynak rapor, tanınma meselesini çok daha uzun bir tarih içine yerleştiriyor. Güney Afrika bölgesindeki kenevir yetiştiriciliği ve ticaret yolları yüzyıllar öncesine uzanıyor; bitki, Avrupa sömürgeciliğinin Ümit Burnu boyunca arazi kullanımını ve hukuku yeniden şekillendirmesinden çok önce Doğu Afrika ve Hint Okyanusu ticareti üzerinden bölgeye ulaştı. Kenevir yörede dagga adıyla bilinir.

Modern yasal düzenlemelerden önceye uzanan bir tarih

Raporda Khoi ve San toplulukları, kıtadaki bitkinin belgelenmiş en eski kullanıcıları arasında gösteriliyor. Kaynak, modern mevzuat ortaya çıkmadan önce kenevirin gündelik ve törensel yaşama dâhil edildiğini belirtiyor. Anlatılan taslak kapsamında bu tarih, yetiştiriciler, şifacılar veya bilgi taşıyıcıları olarak tanınmaya dönüşmüyor.

Geleneksel yetiştiricilerin tanınması ertelenirken özel kullanım çerçevesi genişliyor.

Seedtiva’nın raporunda açıklanan boşluk

Dolayısıyla mesele yalnızca bir yetişkinin özel bir yerde bitki bulundurup bulunduramayacağı değil. Mesele aynı zamanda bitkiyle en derin tarihsel ilişkiye sahip insanların, bundan sonra şekillenecek politika mimarisine dâhil edilip edilmediği. Sunulan kaynak, taslak düzenlemelerde bu role ilişkin tanınmış bir kategori bulunduğunu bildirmiyor.

Tanınma meselesine ilişkin bir tarih bulunmuyor

Kamuoyu görüşü süreci sona erdi; ancak bu makale için sunulan kaynak materyal, taslak düzenlemelerin kesinleştirildiğini söylemiyor. Ayrıca ticari yetiştiricilik, satın alma ve satış ya da geleneksel yetiştiricilerin tanınmasına ilişkin ayrı çalışmalar için herhangi bir tarih vermiyor. Bu eksiklik önemli; çünkü özel kullanım kuralları ile daha geniş politika soruları birbirinden bağımsız takvimlerde ilerliyor.

Belirsizliğini koruyan noktalar

Mevcut bilgiler temelinde çözümsüz kalan sorular şunları içeriyor:

• Ticari yetiştiriciliğin ne zaman veya hangi nihai süreç aracılığıyla ele alınacağı.
• Özel kullanım çerçevesi dışında satın alma ve satışın nasıl düzenleneceği.
• Khoi ve San geleneksel yetiştiricilerinin tanınmış bir yasal kategoriye sahip olup olmayacağı.
• Geleneksel şifacıların ve bitki bilgisi taşıyıcılarının daha sonraki bir çerçevede tanınıp tanınmayacağı.
• Ayrı bakanlık çalışmalarının toplulukların ve yetiştiricilerin güvenebileceği kuralları ne zaman ortaya koyacağı.

Kaynak, bu soruların başka bir yerde çözüme kavuşturulduğunu iddia etmiyor. Soruların, kendilerine herhangi bir tarih bağlanmadan diğer bakanlıklara devredildiğini söylüyor. Bu nedenle sunulan bilgilerden hareketle boşluğun ne zaman kapanacağını veya daha sonraki herhangi bir tanınmanın nasıl bir biçim alabileceğini söylemek mümkün değil.

Boşluk Güney Afrikalı okurlar için ne ifade ediyor?

Güney Afrika Sosyal Kulüpleri dizininin okurları için özel kullanım, ticari faaliyet ve geleneksel yetiştiricilik arasındaki ayrım önemli. Bu dizinde listelenen mekânlar özel kulüplerdir; halka açık mağazalar veya dispanserler değildir ve randevusuz gelen müşterilere açık değillerdir. Erişim, her kulübün kendi karar verdiği özel bir konudur. Sunulan kaynakta, taslak düzenlemelerin bir kulübe girme, kulüp üzerinden erişim sağlama veya özel bir mekânı halka açık bir perakende satış noktası sayma hakkı oluşturduğu yönünde hiçbir ifade bulunmuyor.

Belirli bir Güney Afrika şehrinde veya bölgesinde bulunmak da özel bir kulübe erişim sağlamaz. Ziyaretçiler taslağın kişisel sınırlarını turistlerin erişimine ilişkin bir kural ya da ticari bir kanalın kanıtı olarak yorumlamamalı. Kaynak, özel yerlerde bulunan yetişkinler için önerilen sınırları ele alıyor ve ticari soruları açıkça Yasanın kapsamı dışında bırakıyor.

Taslağın yanıtlamadığı sorular

Sonuç, belirli bir özel kullanım bileşenine ve tanımlanmamış daha geniş bir yola sahip bir çerçeve. Kaynağın aktardığı tarihsel kayıt Khoi ve San yetiştiricileri açısından açık; ancak politika yanıtı hâlâ eksik. Yetkili bakanlıklar kendi süreçlerini ortaya koyana kadar tanınma meselesi açık kalacak.