Prawo dotyczące Cannabis w Południowej Afryce pomija hodowców Khoi i San

Projekt określa prywatne limity, ale nie tworzy ram dla hodowców

Ustawa o Cannabis do celów prywatnych została podpisana przez prezydenta Południowej Afryki 28 maja 2024 roku, jednak samo podpisanie ustawy nie zapewniło od razu pełnego zestawu zasad jej stosowania. Jak wynika z raportu źródłowego, ustawa nadal wymagała przepisów wykonawczych, przez co zwykli dorośli nie otrzymali w pełni jasnej informacji o tym, na co pozwalały nowe ramy prywatnego użytkowania.

Departament Sprawiedliwości i Rozwoju Konstytucyjnego opublikował projekt rozporządzeń 2 lutego 2026 roku. Termin zgłaszania uwag publicznych upłynął 5 marca. Po raz pierwszy projekt zawierał konkretne wartości dotyczące prywatnego posiadania i uprawy domowej: do 750 gramów Cannabis oraz pięciu roślin na osobę dorosłą, pod warunkiem że są one uprawiane i przechowywane w miejscu prywatnym.

Limity te są istotne, ale opisują tylko jeden element szerszego obrazu polityki. Raport źródłowy wskazuje, że projekt koncentrował się na prywatnym użytkowaniu przez dorosłych i uprawie domowej, podczas gdy trudniejsze pytania dotyczące uprawy komercyjnej, handlu i tradycyjnej uprawy pozostawiono poza zakresem ustawy.

Sześcioletnia droga od orzeczenia sądu do projektu rozporządzeń

Nieuregulowane obszary ustawy są związane ze sposobem, w jaki powstała. Według raportu źródłowego orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 2018 roku zobowiązało parlament do zajęcia się kryminalizacją prywatnego użytkowania Cannabis przez dorosłych oraz uprawy domowej. Parlament nie dotrzymał pierwotnego terminu, otrzymał dodatkowe terminy i ostatecznie uchwalił ustawę sześć lat po wydaniu orzeczenia. Sekwencja przedstawiona przez Seedtiva wygląda następująco:

Ta historia pomaga wyjaśnić, dlaczego kwestie prywatnego użytkowania posunęły się dalej niż pytania dotyczące działalności komercyjnej i kultury. Ustawa powstała pod presją sądu, aby rozwiązać konkretny problem konstytucyjny, a nie jako jeden kompleksowy system obejmujący każdy aspekt uprawy Cannabis, handlu nią i tradycyjnej wiedzy.

Uprawa komercyjna i uznanie tradycyjnych hodowców nadal pozostają poza zakresem ustawy

Stanowisko Departamentu Sprawiedliwości, przedstawione przez Seedtiva, jest takie, że uprawa komercyjna, kupno, sprzedaż oraz uznanie tradycyjnych hodowców pozostają poza zakresem Ustawy o Cannabis do celów prywatnych. Kwestie te skierowano natomiast do departamentów handlu, rolnictwa i zdrowia, z których każdy ma własne priorytety, instrument legislacyjny i harmonogram. Podział ten można podsumować następująco:

Tworzy to wyraźną nierównowagę w ramach opisanych przez źródło. Dorosła osoba posiadająca prywatny ogród otrzymuje proponowane limity liczbowe, podczas gdy społeczność starająca się o uznanie wieloletniej uprawy, leczenia lub wiedzy o roślinach nie otrzymuje odpowiadającej jej kategorii prawnej. Również kwestia działalności komercyjnej pozostaje w oczekiwaniu na odrębny proces, zamiast zostać rozstrzygnięta przez przepisy dotyczące prywatnego użytkowania.

Historia Khoi i San sięga czasów sprzed współczesnego prawa dotyczącego Cannabis

Raport źródłowy umieszcza kwestię uznania w znacznie dłuższej historii. Uprawa Cannabis i szlaki handlowe przebiegające przez południową Afrykę sięgają stuleci, a roślina trafiła tam za pośrednictwem handlu wschodnioafrykańskiego i przez Ocean Indyjski na długo przed tym, jak europejska kolonizacja przekształciła sposoby użytkowania ziemi i prawo na obszarze Przylądka. Cannabis jest lokalnie znana jako dagga.

Historia starsza niż współczesne ustawy

Społeczności Khoi i San są wskazywane w raporcie jako jedni z najwcześniej udokumentowanych użytkowników tej rośliny na subkontynencie. Źródło podaje, że Cannabis została włączona do codziennego i ceremonialnego życia, zanim powstało współczesne ustawodawstwo. W opisanym projekcie historia ta nie przekłada się jednak na uznanie tych społeczności jako hodowców, uzdrowicieli ani depozytariuszy wiedzy.

Ramy prywatnego użytkowania rozszerzają się, podczas gdy uznanie tradycyjnych hodowców nadal pozostaje odłożone.

Luka opisana w raporcie Seedtiva

Kwestia ta nie sprowadza się więc wyłącznie do tego, czy osoba dorosła może przechowywać rośliny w miejscu prywatnym. Chodzi również o to, czy ludzie mający najgłębszą historyczną więź z tą rośliną zostali uwzględnieni w tworzonej architekturze polityki publicznej. Dostarczone źródło nie informuje o uznanej kategorii dla tej roli w projekcie rozporządzeń.

Kwestia uznania nie ma określonego terminu

Okres zgłaszania uwag publicznych dobiegł końca, ale materiały źródłowe dostarczone do tego artykułu nie mówią, że projekt rozporządzeń został sfinalizowany. Nie podają również daty odrębnych prac nad uprawą komercyjną, kupnem i sprzedażą ani uznaniem tradycyjnych hodowców. Brak takiej daty ma znaczenie, ponieważ przepisy dotyczące prywatnego użytkowania i szersze pytania dotyczące polityki publicznej zmierzają naprzód według odrębnych harmonogramów.

Co pozostaje niejasne

Na podstawie dostępnych faktów nierozstrzygnięte pytania obejmują:

• Kiedy i w ramach jakiej ostatecznej procedury zostanie uregulowana uprawa komercyjna.
• W jaki sposób kupno i sprzedaż zostaną uregulowane poza ramami prywatnego użytkowania.
• Czy tradycyjni hodowcy Khoi i San otrzymają uznaną kategorię prawną.
• Czy tradycyjni uzdrowiciele i depozytariusze wiedzy o roślinach zostaną uznani w późniejszych ramach prawnych.
• Kiedy odrębne prace departamentów doprowadzą do powstania zasad, na których społeczności i hodowcy będą mogli polegać.

Źródło nie twierdzi, że kwestie te zostały rozstrzygnięte gdzie indziej. Podaje, że przekazano je innym departamentom, bez określenia terminu. Na podstawie dostarczonych faktów nie można więc stwierdzić, kiedy luka zostanie zamknięta ani jaką formę może przyjąć ewentualne późniejsze uznanie.

Co ta luka oznacza dla czytelników z Południowej Afryki

Dla czytelników katalogu Południowoafrykańskie Kluby Społecznościowe ważne jest rozróżnienie między prywatnym użytkowaniem, działalnością komercyjną a tradycyjną uprawą. Obiekty wymienione w tym katalogu to kluby prywatne, a nie ogólnodostępne sklepy czy punkty dystrybucji, i nie są otwarte dla klientów z ulicy. Dostęp jest kwestią prywatną, o której decyduje każdy klub. Nic w dostarczonym źródle nie mówi, że projekt rozporządzeń tworzy prawo do wejścia do klubu, uzyskania dostępu za jego pośrednictwem ani traktowania prywatnego obiektu jako ogólnodostępnego punktu sprzedaży.

Samo przebywanie w konkretnym południowoafrykańskim mieście lub regionie również nie zapewnia dostępu do prywatnego klubu. Odwiedzający nie powinni odczytywać proponowanych prywatnych limitów jako zasad dostępu dla turystów ani jako dowodu istnienia kanału komercyjnego. Źródło odnosi się do proponowanych granic dla dorosłych przebywających w miejscach prywatnych i wyraźnie pozostawia kwestie komercyjne poza zakresem ustawy.

Na jakie pytania projekt nie odpowiada

Rezultatem jest system z określonym elementem prywatnego użytkowania i nieokreśloną szerszą ścieżką. W przypadku hodowców Khoi i San zapis historyczny opisany przez źródło jest jasny, ale reakcja w sferze polityki publicznej pozostaje niepełna. Dopóki właściwe departamenty nie przedstawią własnych procedur, kwestia uznania pozostaje otwarta.